http://www.japonia.witryna.info/

WIERZENIA JAPOŃCZYKÓW

Wśród głównych religii i doktryn na Wyspach Japońskich wyróżnia się:

SHINTOIZM

BUDDYZM

KONFUCJANIZM

TAOIZM

CHRZEŚCIJAŃSTWO

 

SHINTOIZM (shintō – droga bóstw) to pierwotna religia Japończyków. Swymi korzeniami sięgał prokreacyjnych kultów animistycznych z okresu Jōmon (figurki dogū i sekibō). Dojrzała postać shintoizmu opierała się na czci oddawanej tzw.: kami – wielorakim bóstwom, wśród których wymienić można przodków, zwierzęta, wytwory przyrody nieożywionej. Ważnym elementem w kontaktach z sacrum jest usunięcie nieczystości (tsumi, kegare) poprzez rytualne oczyszczenie (minogi-harai). Kult shintō związany był z wierzeniami klanów (uji). Z czasem łączyły się one w drodze podbojów, jednocześnie przyjmując panteon bóstw przeciwników (ujigami). Stopniowo dominującą pozycję uzyskała bogini Amaterasu – związana z władcami dominującego klanu – Yamato. Dopiero jednak w VIII wieku spisano starodawne legendy w dwóch klasycznych dziełach: Kojiki – Księga dawnych wydarzeń (712 r.) oraz Nihongi – Kroniki japońskie (720 r.) zwanych razem kiki. Kult ten akcentuje harmonię ze światem i doczesny wymiar życia, dlatego często bywał łączona z pewnymi aspektami buddyzmu i taoizmu, tworząc z nimi swoiste dopełnienie, zwane – shugendō. W okresie Heian powstał kalendarz dorocznych celebracji (nenjū-gyōji), w którym równe miejsce zajęły święta shintoickie, buddyjskie i konfucjańskie. Dziś wyróżnia się pięć głównych odłamów tej religii:

SHINTŌ DOMU CESARSKIEGO (kōshitsu-shintō). Akcentuje rolę cesarza, jako depozytariusza tradycji i najwyższy symbol państwa. W okresie od rewolucji Meiji do końca drugiej wojny światowej na bazie kultu domu cesarskiego lansowano ideę tzw.: shintō państwowego (kokka-shintō). Dziś celebracje sprawowane są jedynie na terenie pałacu cesarskiego, w trzech świątyniach: Kashikodokoro, Kōreiden, Shinden. 

SHINTŌ ŚWIĄTYNNE (jinga-shintō). Istotą tego nurtu shintoizmu jest skoncentrowanie celebracji w świątyniach. Stawały się one nie tylko lokalnym ośrodkiem religijnym lecz także filarem integracji okolicznych mieszkańcow.

SHINTŌ SEKCIARSKIE (kyōha-shintō). Pod pojęciem tym rozumie się liczne sekty opierające się mniej lub bardziej na tradycji shintō, powstałe od rewolucji Meiji do końca drugiej wojny światowej (lata 1868- 1945).

SHINTŌ LUDOWE (minkan-shintō). Opiera się ono na lokalnych przesądach i przekazach. Brak jest formalnych struktur świątynnych, zaś kult często odbywa się bezpośrednio w miejscach uznanych za szczególnie upodobane przez bóstwo. Pośrednikami pomiędzy sacrum a światem są lokalni szamani i szamanki, kontaktujący się z bóstwem poprzez wprowadzanie się w stan ekstazy (kamigakari).

NOWE SHINTŌ SEKCIARSKIE (shin-kyōha-shintō).Pod pojęciem tym rozumie się liczne sekty opierające się mniej lub bardziej na tradycji shintō, powstałe od końca drugiej wojny światowej do współczesności (po1945 r.).

BUDDYZM (butsudō – droga Buddów) pojawił się w Japonii za sprawą kontaktów z Chinami. Podstawowe jego zasady zawarte są w tzw.: Czterech Szlachetnych Prawdach: 1. istnieje cierpienie, 2. źródłem cierpienia jest pragnienie, 3. porzucenie pragnienia drogą do ustania cierpienia, 4. jest osiem sposobów porzucania pragnienia. Sposoby te, to tzw.: Ośmioraka Ścieżka. Życie oparte na tych zasadach ma umożliwić osiągnięcie stanu nirwany, do którego zbliżamy się poprzez reinkarnacje. Według tradycji buddyzm dotarł na dwór cesarski już w 538 r. lub 552 r., gdy władca koreańskiego królestwa Pekje przysłał swe dary: złoty posag Buddy, teksty sutr i utensylia związane z kultem. Z czasem wyłoniło się wiele sekt, zgodnych jednak w kwestiach pryncypialnych. Ze względu na poruszanie aspektów egzystencjalnych buddyzm zyskiwał coraz większą popularność. Stopniowo też wzrastała społeczna percepcja tej doktryny, która – powiązana z rodzimym kultem shintō – zyskała wielką popularność społeczną. Wśród głównych nurtów buddyzmu japońskiego wyróżniono:

KIERUNKI MAHAJANISTYCZNE Oddawały one hołd Buddzie, jako bóstwu. Sanron-shū (Trzy Klejnoty). Założycielem tej szkoły był chiński mnich Jizang. Swoje nauczanie oparł na przekonaniu, że cały otaczający nas świat jest iluzją. W konsekwencji nie ma dobra i zła, a rzeczywistość nie istnieje. W 625 r. mnich Ekan przeszczepił jego nauki na grunt japoński. Hossō-shū (Przejawy Zasad). Została założona przez Dōshō w 661 r., choć ostateczne jej idee ukształtował Genbō w 735 r. Przekonywali oni, że jedyną realnością jest świadomość, świat zaś to iluzja. Asceza i medytacja pomagają w zrozumieniu natury wrzechświata. Kegon-shū (Sekta Obfitości). Jej twórcą był chiński mnich – Dao-xuan – który przybył do Japonii w 736 r. W doktrynie skoncentrował się na zrozumieniu porządku rzeczy, gdyż, jak twierdził, tylko taka postawa umożliwia człowiekowi osiągnięcie wyzwolenia.

KIERUNKI HINAJANISTYCZNE Oddawały one hołd Buddzie, jako człowiekowi, który doświadczył objawienia. Jōjitsu-shū. Szkoła swoją nazwą nawiązywała do sutry Jojitsu (Traktat o ustanowieniu prawdy). Odrzucała zarówno rzeczywistość materialną, jak i mentalną. Nauka ta dotarła do Japonii w 806 r. Kūsha-shū. Wywodziła się ze szkoły Hossō-shū, jej najważniejszym propagatorem był Kusha are Dōshō. Ritsu-shū (Dyscyplina). Wprowadzona do Japonii w 754 r. przez chińskiego mnicha Jien Zhen, zwanego w Japonii Ganjin. Akcent położono na ścisłą dyscyplinę życia mnichów.

KIERUNKI EKLEKTYZUJĄCE Łączyły one pewne elementy buddyzmu z kultem shintō. Shingon-shū (Prawdziwe słowa). Jej założycielem był Kūkai (806 r.). Skłaniał się on ku rytuałowi, kontemplacji mandali, utożsamianiu się z bytami wyższymi. Tendai-shū. Nazwą nawiązywała do pierwotnego klasztoru w Chinach, na górze Tendai. W Japonii krzewili ją od 806 r.: Jien Zhen i Saichō. Według ich nauk wszystkie zjawiska i byty są identyczne. By osiągnąć oświecenie należy wycofywać się z życia. Shugendō (Trening i Próby). Założona przez En-no Gyōja w 699 r. Starała się zgłębić prawdy buddyzmu poprzez analizę relacji człowiek-natura. Nawiązywała do dorobku innych szkół eklektyzujących.

KIERUNKI AMIDYSTYCZNE Masowe, głoszą powszechność zbawienia. Jōdo-shū (Czysta Ziemia – czyli buddyjski raj). Założona przez Hōnena w 1175 roku. Wyodrębnił on dwie postawy na drodze do zbawienia: osobistą samokontrolę (jiriki) i ufność w łaskę miłosiernego Buddy-Amidy (tariki). Był zwolennikiem tej ostatniej, dowodząc, iż dla zbawienia wystarczy wzywać imienia Buddy-Amidy sentencją nenbutsu: namu-Amisa-butsu (chwała Buddzie-Amidzie). Jōdo-shinshū (Prawdziwa Czysta Ziemia). Założona przez Shinrana, a spopularyzowana przez Kakuyo (1272 r.). Nawiązywała do idei Jōdo-shū, odrzucała jednak podział na jiriki i tariki, uznając miłosierdzie Buddy-Amidy za absolutne, bez rozróżniania pomiędzy klerem a laikatem.

KIERUNKI ZENISTYCZNE Akcentują rolę wysiłku dla osiągnięcia zbawienia. Rinzai-shū. Nazwą nawiązywała do japońskiej wersji imienia chińskiego mnicha Lin Zi, uważanego za założyciela kierunku. Na grunt japoński została przeszczepiona przez Eisaia w 1191 r. Według jego nauk tylko trening odwołujący się do intuicji (furyū-monji) może doprowadzić do satori (poznania siebie i oświecenia). Rozwój intelektualny wspomagają też: zazen (medytacja na siedząco) oraz kōan (teksty do przemyśleń). Sōtō-shū. Założona w 1227 r. przez Dōgena (zwanego: kōso – przodek), spopularyzowana przez Keizana (zwanego: taiso – fundator). Celem jest także satori lecz droga do niego wiedzie przez shikan-taza (medytacja z pustym umysłem) i kōan. Fuke-shū. Wprowadzona do Japonii przez Shinchi Kakushina w 1254 r. Najlepszą formę medytacji upatrywała ona w tzw.: suizen (grze na flecie). Ōbaku-shū. W 1654 r. szkołę te założyło dwóch mnichów chińskich: Yinjuan Longqi (Ingen Ryuki) i Muyan (Mokuan Shoto). Akcentowano rolę kaligrafii, jako najlepszej techniki medytacyjnej. Wraz z Sokuhi Nyoitsu ci trzej mnisi tworzyli grupę tzw.: Ōbaku no Sanpitsu (Trzech Pędzli Ōbaku).

KIERUNKI NICHIRENISTYCZNE Opierają się na naukach mnicha Nichirena. Nihiren-shū (Szkoła Nichirena). Założona przez Nichirena w 1253 r. Uznał on tzw.: Sutrę Kwiatu Lotosu Prawdziwego Prawa (Myōhō–renge-kyō – zwaną: Hokke-kyō) za najważniejszy tekst buddyjski. Drogą do zbawienia miało być deklamowanie sentencji: namu-Myōhō–renge-kyō (Chwała Sutrze Kwiatu Lotosu Przedziwnego Prawa). Przejaw jego nacjonalizmu stanowiło przekonanie, że jōdo (Czysta Ziemie – buddyjski raj) znajduje się w Japonii. Nichiren Shōshū (Prawdziwa Szkoła Nichirena). Esencja kultu sprowadzała się do tzw.: San Dai Hihō (Trzech Wielkich Tajemnic), będących ukrytymi w Sutrze Kwiatu Lotosu Prawdziwego Prawa, a których znaczenie miał odkryć Nichiren w 1279 r. Droga do ich poznania wiedzie poprzez wtajemniczenie.

KONFUCJANIZM (jukyō) To nurt filozoficzny związany z działalnością myśliciela chińskiego – Konfucjusza (Kong Qiu). Istota jego doktryny opierała się na tzw.: pięciu powinnościach (gorin): syna wobec ojca (fuko), poddanego wobec władcy (konshin), żony wobec męża (fūfu), młodszego brata wobec starszego (chōyō), przyjaciela wobec przyjaciela (hōyū), których przestrzeganie zapewniało kultywowanie tzw.: pięciu cnót (gojō): wspaniałomyślności (jin), sprawiedliwości (gi), etykiety (rei), wiedzy (chi) i szczerości (shin). Na gruncie japońskim promotorem idei konfucjańskich był książę Shōtoku – ogłaszający w 604 r. tzw.: Konstytucję Siedemnastu Artykułów (Kenpō Jushichijō). Zapowiadała ona hierarchiczne podporządkowanie i akcentowała rolę cesarza, jako potomka niebios i suzerena. Idee powyższe stopniowo wpływały na mentalność samurajów, przyczyniając się do wykształcenia zasad rycerskiego kodeksu busidō. Konfucjanizm odrodził się w okresie Edo, nawiązując do myśli neokonfucjanisty Zhu Xi, jako tzw.: shushigaku. Dokonano wówczas stratyfikacji społeczeństwa na cztery grupy: samurajów (shi), chłopów (no), rzemieślników (ko) i bezproduktywnych – kupców (sho). Pod koniec okresu Edo był też ideologiczną podstawą do kontestowania roli shōguna – tym samym petryfikując pozycję cesarza.    

TAOIZM (onmyodo) podobnie jak Konfucjanizm to chińska doktryna filozoficzna, której twórcą miał być legendarny Laozi. Akcentuje ona zasadę permanentnej przemiany, jako fundamentalną zasadę w świecie. Wyraża ją pojęcie taijitsu, wzajemnego i permanentnego przenikania się przeciwieństw: yin i yang. Jej recepcja w Japonii była, w porównaniu z buddyzmem, dość ograniczona i zawierała się głównie w synkretyzmie z lokalnymi praktykami wróżbiarskimi i magicznymi. Taoizm odcisnął swe brzemię na buddyjskich szkołach zenistycznych.

CHRZEŚCIJAŃSTWO (kirisutokyō) rozwijało się w Europie. Jego początkowy szybki rozwój dokonał się za sprawą udanych misji ewangelizacyjnych św. Franciszka Ksawerego (1569 r.) i jezuitów. Już w 1597 r. doszło do ukrzyżowania 26 chrześcijan. Po zwycięstwie rodu Tokugawa stosunek do religii białych przybyszów stawał się coraz bardziej niechętny. Ostatecznie na wyznawców spadły okrutne represje. Chrześcijanie przetrwali jedynie w podziemiu (kakure-kirishitan). Po restauracji Meiji chrześcijaństwo znowu odrodziło się (1873 r.), by spotkać się z ostrą krytyką nacjonalistów. Zapowiedzią jej były szykany, jakie spadły na chrześcijańskiego nauczyciela – Uchimura Kanzō – który odmówił oddania hołdu cesarskiemu Dekretowi o wychowaniu (1891 r.). Po drugiej wojnie światowej nastąpiła ponowna swoboda głoszenia nauki chrześcijańskiej.

 

BIBLIOGRAFIA:

Bellinger G.J., Leksykon religii świata, Warszawa 1999.

Szymankiewicz J., Samuraje. Pochodzenie, obyczaje, sztuki walki, Warszawa 1997.

Tubielewicz J., Kultura Japonii. Słownik, Warszawa 1996.

http://www.wikipedia.org